بحران خاورمیانه و رابطه آن با بحران اتمی ایران
حبیب پرزین و رضا فانی یزدی
گزارش از گروه پالتاک اتحاد جمهوریخواهان ایران
روز 21 مرداد 1385 (12 آگوست 2006 ) اتاق مجازی اتحاد جمهوری خواهان ایران جلسۀ
"شنبه بحث" های خود را به موضوع بحران خاورمیانه و رابطه آن با بحران هسته ای ایران،
اختصاص داد. آقایان حبیب پرزین و رضا فانی یزدی سخنرانان این نشست بودند.
پیش از سخنرانی میهمانان همایش، آقای نادر زرکاری گرداننده این جلسه در مقدمه ای به بحران
خاورمیانه که از 14 ژوئیه شروع شده اشاره کرد و گفت این بحران که بازتابی جهانی پیدا کرده و
سر و صدای فراوانی داشته تاکنون در گزارش ها با تجزیه و تحلیل ها و گفت و گوهای بسیار
زیادی مورد بحث و بررسی در سراسر جهان قرار گرفته است و عمدتا در این بررسی ها از سه
زاویه به این بحران پرداخته شده است. گروهی از اسرائیل طرفداری کرده اند، گروهی آن را در
واقع جنگ آمریکا در منطقه می دانند و گروه دیگری نیز از حزب الله و مردم لبنان در این
درگیری پشتیبانی می کنند و آخرین خبر مهم درباره این بحران آن است که شورای حقوق بشر به
اسرائیل اخطار کرده است که دیگر به حملات خود ادامه دهد به عنوان جنایتکار جنگی شناخته
خواهد شد.
سپس آقای حبیب پرزین قسمت اول سخنرانی خود را آغاز کرد.
سخنران با یادآوری این نکته که اسرائیل به طور رسمی در سال 1948 در منطقه خاورمیانه
تشکیل شده است گفت باید این مسئله و همینطور مجموعا پنج موضوع را مورد بررسی قرار داد
تا ریشه های این بحران شناخته شوند و آنها به جز تشکیل کشور اسرائیل عبارتند از حساسیت
خاورمیانه به خاطر داشتن ذخیره عظیم نفتی آن، جنگ سرد که تا دهه 80 و 90 ادامه داشت،
چهارم پایان جنگ سرد در اواخر دهه 80 و اوایل دهه 90 و آخری پیدایش اسلام رادیکال در
منطقه خاورمیانه است. وی سپس مروری تاریخی را از تشکیل امپراتوری عثمانی که از سال
1517 بیشتر کشورهای عربی را تحت سلطه خود داشت، شروع کرد و وقایع تاریخ دوره
امپراتوری عثمانی تا قرن نوزدهم که از اروپا عقب ماند و بالاخره با ورود کشورهایی چون
فرانسه و ایتالیا به عنوان کشورهای استعمارگر به منطقه و سپس پایان امپراتوری عثمانی که
همراه با متحدانش یعنی کشورهای آلمان، اطریش و مجارستان در جنگ جهانی اول را ارائه کرد.
آقای پرزین توضح داد که پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی کشورهای اروپایی که فاتح جنگ
جهانی اول بودند به دو گروه تقسیم شدند. گروهی خواستار آن بودند که کشورهای تحت سلطه این
امپراتوری مستعمره باقی بمانند اما فرانسه و انگلستان زیر بار این موضوع نرفتند و در کنفرانسی
در ایتالیا چهار کشور عربی تشکیل شد. عراق و اردن زیر چتر حمایت انگلستان و سوریه و لبنان
که زیر سیطره فرانسه تشکیل شدند. سخنران سپس به تغییر و تحولات دیگر تاریخی پس از این
مرحله در خاورمیانه پرداخت و از جمله گفت که لبنان که نوعی خود مختاری داشت و در سال
1926 جمهوری شد و در سال 1943 رسما به استقلال دست یافت. در اینجا او اشاره کرد که در
این دوران مجموعا 83 هزار یهودی در منطقه زندگی می کردند که به مرور به شمار آن افزوده
شد و به 450 هزار نفر رسیدند. در این زمان مهاجرت بیشترین یهودیان به خاورمیانه ممنوع شد
اما به رغم این ممنوعیت در سال 1942 و بعد از آن یهودیان از آلمان (اروپا) به صورت قاچاقی
باز به آنجا مهاجرت کردند و پس از جنگ جهانی که در سال 1948 حکومت اسرائیل به طور
رسمی تشکیل شد. ملک عبدالله پادشان اردن پس از مذاکراتی با اتحاد جماهیر شوروی و آمریکا
اسرائیل را به رسمیت شناخت.
حبیب پرزین در ادامه گفت: در سال 1949 مصر، سوریه، اردن و عراق در جنگ با اسرائیل
شکست خوردند. او سپس به ظهور ناسیونالیسم عربی به رهبری جمال عبدالناصر رهبر مصر
پرداخت که در سال 1956 کانال سوئز را ملی کرد و قصد پس گرفتن سرزمین های فلسطینی از
اسرائیل را داشت که در سال 1967 در یک جنگ شش روزه اسرائیل توانست مصر و اعراب را
شکست دهد و در نتیجه پیروزی اش صحرای سینا و بلندی های جولان را اشغال کرد.
سخنران سپس به مسئله نفت پرداخت. آقای پرزین گفت باید به مسئله نفت در دوره، دوران
استعمار و دوران بعد از استعمار پرداخت سخنران توضیح داد که در دوران استعمار نفت منطقه
کاملا دراختیار کشورهای استعمارگر بود. گاه این اختیار با قراردادهای ناعادلانه شکل قانونی به
خود می گرفت، از جمله مورد ایران که عملا نفت در اختیار آنها بود یک نمونه از این قرارداد
های ناعادلانه است. او در ادامه اشاره کرد در اوایل سال های 1950 دکتر محمد مصدق با ملی
کردن نفت این روند را متوقف کرد و در دهه هفتاد که عربستان سعودی به عنوان آخرین کشور
نفت خیز اختیار نفت خود را در دست گرفت. به تحلیل سخنران در این مقطع به دوران دوم می
رسیم که اوپک تشکیل می شود و مسئله تأمین انرژی سوختی غرب که در واقع ضامن امنیت این
کشورهاست و قیمت نفت مانند هر کالای دیگری در بازار مشص می شود.
وی سپس به اثرات جنگ سرد و توازن قدرت بلوک شرق و بلوک غرب در منطقه پرداخت و
هیمنطور به جریانات چگونگی پیدایش اخوان المسلمین و تشکیل شبکه های اسلامی وهابی که به
وسیله عربستان سعودی و با بودجه های میلیونی ایجاد شد. سخنران خاطرنشان کرد با وجود آنکه
اخوان المسلمین در سال 1938 با 300 هزار نفر شروع کردند و در کشورهای مختلف اسلامی با
تشکیل هسته های اقتصادی و نفوذ در مساجد سعی در برپا کردن یک حکومت اسلامی داشتند اما
انقلاب اسلامی در ایران این ایده را عملی ساخت و اولین حکومت اسلامی (بعد از دوران کهن) را
در ایران آغاز کرد.
وی سپس به کوشش هایی که برای صلح در منطقه بین اسرائیل و فلسطین و دیگر کشورهای
عربی صورت گرفت از جمله کنفرانس "اسلو" و ملاقات در "کمپ دیوید" و همینطور تلاش های
یاسرعرفات و بعد از وی و اکنون محمودعباس رهبر جنبش آزادی بخش فلسطین پرداخت و
سپس وضعیت کنونی را در منطقه در پیوند با صلح مطرح کرد. او گفت بعد از پیروزی حماس
در انتخابات پارلمانی فلسطین رهبران این گروه افراطی مسلمان اکنون به اینجا رسیده اند که گفته
اند حاضرند یک قرارداد آتش بس 40 ساله با اسرائیل منعقد کنند که عملا به معنی صلح است و
این موضوع قراراست به رفراندوم گذاشته شود.
سخنران با اشاره به حماس و حزب الله، به وجود آمدن اسلام رادیکال در منطقه تحت حمایت ایران را مورد بحث قرار داد و آن را یکی دیگر از ریشه های بحران کنونی خاورمیانه خواند. آقای پرزین در قسمت اول سخنرانی خود این نتیجه را گرفت که در همه حال حزب الله با وجود داشتن موشک های دوربرد از نظر نظامی قدرتی برابر قدرت ارتش اسرائیل ندارد و در نهایت نمی تواند با آن مقابله کند. آقای رضا فانی یزدی سخنرانی بعدی بود.
او عمدتا به شیوه نگرش گروهی از روشنفکران درباره آنچه در خاورمیانه می گذرد انتقاد کرد و گفت این گروه از روشنفکران ما سعی می کنند بحران اسرائیل و خاورمیانه را به ایران گره بزنند و توجه نمی کنند که نهضت های اسلامی قبل از به وجود آمدن جمهوری اسلامی مثلا در لبنان وجود داشته اند و اشاره کرد کسانی مانند ابراهیم یزدی، مصطفی چمران، قطب زاده قسمتی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران پیش از انقلاب اسلامی با این نهضت های مقاومت اسلامی همکاری داشته و حتی از آنها الهام گرفته ا ند و به سازمان "امل" که رهبری اش را امام موسی صدر در دست داشت اشاره کرد و نتیجه گرفت که حزب الله ساخته و پرداخته جمهوری اسلامی نیست و گروهی که با مطرح کردن این موضوع به مسائل خاورمیانه می پردازند فضا را غبارآلود می کنند. آقای فانی یزدی به دوران پیش از انقلاب اسلامی، دوران سلطنت پهلوی در ایران اشاره کرد و گفت در آن دوران رژیم پهلوی و کارمندان موساد گفتمانی را مطرح می کردند که ضدیت با هر نوع جنبش مقاومت علیه اسرائیل و اشغالگری های آن بود و امروز به نظر می رسد آن گفتمان به گفتمان گروهی از روشنفکران که با جمهوری اسلامی مخالفت دارند تبدیل شده است و تأکید کرد نمی شود طرفدار آزادی و "دموکراسی" بود و از سوی دیگر با حرکت گروه های مقاومت که علیه اشغالگری و ظلم مبارزه می کنند، مخالفت کرد. این برخورد دوگانه و متناقض است و مانع رسیدن به صلح و دموکراسی خواهد بود. وی خاطرنشان کرد که در واقع ایالات متحده و اسرائیل با اقدامات خود به کمک بنیادگرایی در خاورمیانه آمده اند به این ترتیب که موقعیت و وضعیت جمهوری اسلامی با حمله آمریکا به افغانستان، عراق و حمله اسرائیل به حزب الله و تلاش برای اشغال جنوب لبنان تقویت شده است. آقای فانی یزدی سپس چشم اندازی از وضعیت جهان امروز با جهان بعد از جنگ سرد به دست داد و گفت آمریکا جهان را با یک ابرقدرت می خواهد و چون چین هیولایی است که در 15 سال گذشته 10 تا 11 درصد رشد اقتصادی داشته و از نظر نظامی بسیار پر قدرت است و بیش از یک میلیارد جمعیت و 400 کلاهک اتمی دارد تنها راه کنترل این هیولا به نظر آمریکا کنترل منابع انرژی است. آمریکا می خواهد که کشورهایی که انرژی دارند با وی روابطی مسالمت آمیز داشته باشند و انرژی خود را در اختیار او قرار دهند. حتی اگر جمهوری اسلامی این نظم را بپذیرد، آمریکا با فعالیت های هسته ای آن مخالفت نخواهد کرد. وی جنگ در خاورمیانه را اقدامی برای از بین بردن بازوهای مرئی و غیرمرئی جمهوری اسلامی خواند. آقای حبیب پرزین در قسمت دوم سخنان خود اشاره وار توضیح داد که رادیکالیسم مذهبی و بنیادگرایانه به نوعی جای تعادل قوای دوران جنگ سرد را گرفته است و جمهوری اسلامی در تلاش است تا با به دست آوردن نیروی هسته ای به قدرتی تاثیر گذار تبدیل شود. او سپس عوامل مختلفی که جمهوری اسلامی روی آنها حساب می کند تا بتواند به این هدف برسد را برشمرد. از جمله اینکه جمهوری اسلامی می گوید آمریکا در باتلاق عراق درگیر است و قدرت نظامی حمله به ایران را ندارد و اگر به ایران حمله کند قیمت نفت به بشکه ای 200 دلار خواهد رسید که این برای غرب قابل تحمل نیست. سخنران همچنین مسئله جهاد دفاعی را که سنتی اسلامی است، مطرح کرد و عوامل دیگری که نقطه اتکاء جمهوری اسلامی برای رسیدن به هدف خود است را مورد بررسی قرار داد. به عدم موضع گیری اصلاح طلبان درباره اسرائیل انتقاد کرد و به بعضی از نکاتی که آقای فانی یزدی مطرح کرده بود پاسخ داد. آقای فانی یزدی سخنان خود را دنبال کرد و گفت اگر مسئله خاورمیانه حل نشود، صلح در این منطقه ایجاد نخواهد شد. وی خاطرنشان کرد که حتی بسیاری سیاستمداران اسرائیلی نیز در تلاش پیدا کردن راهکارهایی برای رسیدن به صلح هستند از جمله به نظرات "بن آمید" وزیر امور خارجه اسبق اسرائیل که در مذاکرات کمپ دیوید بسیار فعال بوده است اشاره کرد. سخنران پیش از این درباره "بن آمید" گفته بود که وی چند کتاب جالب درباره بحران خاورمیانه نوشته و در آنها به مشکلات رسیدن به صلح پرداخته است. او به نقل از بن آمید خواند: "ما نمی توانیم درباره آنچه بر این آوارگان رفته کاری بکنیم اما باید سعی کنیم که درد و رنج آنها را به حداقل برسانیم." وی مسائلی را که برای صلح استقرار باید حل شوند یک به یک بر شمرد:
- حل مسئله شهرک های یهودی نشین،
- تعیین محدوده مرزها،
- بازگشت آوارگان فلسطینی و
- تعیین سرنوشت بیت المقدس از جمله این مسائل بود
او سپس نتیجه گرفت که اگر این مسائل حل شود و صلح برقرار گردد جمهوری اسلامی خلع سلاح خواهد شد.
سخنران گفت ادامه سیاست اشغالگرانه اسرائیل در خاورمیانه با قدرت عظیم نظامی اش که از جمله 500-400 کلاهک اتمی که دارد در واقع بازکردن راهی برای درگیری با ایران و کشاندن جنگ به ایران است که این امر با توجه به گفتمانی که میان بعضی از روشنفکران جریان یافته است و یادگار زمان بیش از انقلاب است به ضرر جنبش دموکراتیک حقوق بشر مردم ایران است. جلسه پس از این سخنرانی با اظهار نظر گروهی از حاضران و پرسش و پاسخ ادامه یافت.
سخنران با اشاره به حماس و حزب الله، به وجود آمدن اسلام رادیکال در منطقه تحت حمایت ایران را مورد بحث قرار داد و آن را یکی دیگر از ریشه های بحران کنونی خاورمیانه خواند. آقای پرزین در قسمت اول سخنرانی خود این نتیجه را گرفت که در همه حال حزب الله با وجود داشتن موشک های دوربرد از نظر نظامی قدرتی برابر قدرت ارتش اسرائیل ندارد و در نهایت نمی تواند با آن مقابله کند. آقای رضا فانی یزدی سخنرانی بعدی بود.
او عمدتا به شیوه نگرش گروهی از روشنفکران درباره آنچه در خاورمیانه می گذرد انتقاد کرد و گفت این گروه از روشنفکران ما سعی می کنند بحران اسرائیل و خاورمیانه را به ایران گره بزنند و توجه نمی کنند که نهضت های اسلامی قبل از به وجود آمدن جمهوری اسلامی مثلا در لبنان وجود داشته اند و اشاره کرد کسانی مانند ابراهیم یزدی، مصطفی چمران، قطب زاده قسمتی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران پیش از انقلاب اسلامی با این نهضت های مقاومت اسلامی همکاری داشته و حتی از آنها الهام گرفته ا ند و به سازمان "امل" که رهبری اش را امام موسی صدر در دست داشت اشاره کرد و نتیجه گرفت که حزب الله ساخته و پرداخته جمهوری اسلامی نیست و گروهی که با مطرح کردن این موضوع به مسائل خاورمیانه می پردازند فضا را غبارآلود می کنند. آقای فانی یزدی به دوران پیش از انقلاب اسلامی، دوران سلطنت پهلوی در ایران اشاره کرد و گفت در آن دوران رژیم پهلوی و کارمندان موساد گفتمانی را مطرح می کردند که ضدیت با هر نوع جنبش مقاومت علیه اسرائیل و اشغالگری های آن بود و امروز به نظر می رسد آن گفتمان به گفتمان گروهی از روشنفکران که با جمهوری اسلامی مخالفت دارند تبدیل شده است و تأکید کرد نمی شود طرفدار آزادی و "دموکراسی" بود و از سوی دیگر با حرکت گروه های مقاومت که علیه اشغالگری و ظلم مبارزه می کنند، مخالفت کرد. این برخورد دوگانه و متناقض است و مانع رسیدن به صلح و دموکراسی خواهد بود. وی خاطرنشان کرد که در واقع ایالات متحده و اسرائیل با اقدامات خود به کمک بنیادگرایی در خاورمیانه آمده اند به این ترتیب که موقعیت و وضعیت جمهوری اسلامی با حمله آمریکا به افغانستان، عراق و حمله اسرائیل به حزب الله و تلاش برای اشغال جنوب لبنان تقویت شده است. آقای فانی یزدی سپس چشم اندازی از وضعیت جهان امروز با جهان بعد از جنگ سرد به دست داد و گفت آمریکا جهان را با یک ابرقدرت می خواهد و چون چین هیولایی است که در 15 سال گذشته 10 تا 11 درصد رشد اقتصادی داشته و از نظر نظامی بسیار پر قدرت است و بیش از یک میلیارد جمعیت و 400 کلاهک اتمی دارد تنها راه کنترل این هیولا به نظر آمریکا کنترل منابع انرژی است. آمریکا می خواهد که کشورهایی که انرژی دارند با وی روابطی مسالمت آمیز داشته باشند و انرژی خود را در اختیار او قرار دهند. حتی اگر جمهوری اسلامی این نظم را بپذیرد، آمریکا با فعالیت های هسته ای آن مخالفت نخواهد کرد. وی جنگ در خاورمیانه را اقدامی برای از بین بردن بازوهای مرئی و غیرمرئی جمهوری اسلامی خواند. آقای حبیب پرزین در قسمت دوم سخنان خود اشاره وار توضیح داد که رادیکالیسم مذهبی و بنیادگرایانه به نوعی جای تعادل قوای دوران جنگ سرد را گرفته است و جمهوری اسلامی در تلاش است تا با به دست آوردن نیروی هسته ای به قدرتی تاثیر گذار تبدیل شود. او سپس عوامل مختلفی که جمهوری اسلامی روی آنها حساب می کند تا بتواند به این هدف برسد را برشمرد. از جمله اینکه جمهوری اسلامی می گوید آمریکا در باتلاق عراق درگیر است و قدرت نظامی حمله به ایران را ندارد و اگر به ایران حمله کند قیمت نفت به بشکه ای 200 دلار خواهد رسید که این برای غرب قابل تحمل نیست. سخنران همچنین مسئله جهاد دفاعی را که سنتی اسلامی است، مطرح کرد و عوامل دیگری که نقطه اتکاء جمهوری اسلامی برای رسیدن به هدف خود است را مورد بررسی قرار داد. به عدم موضع گیری اصلاح طلبان درباره اسرائیل انتقاد کرد و به بعضی از نکاتی که آقای فانی یزدی مطرح کرده بود پاسخ داد. آقای فانی یزدی سخنان خود را دنبال کرد و گفت اگر مسئله خاورمیانه حل نشود، صلح در این منطقه ایجاد نخواهد شد. وی خاطرنشان کرد که حتی بسیاری سیاستمداران اسرائیلی نیز در تلاش پیدا کردن راهکارهایی برای رسیدن به صلح هستند از جمله به نظرات "بن آمید" وزیر امور خارجه اسبق اسرائیل که در مذاکرات کمپ دیوید بسیار فعال بوده است اشاره کرد. سخنران پیش از این درباره "بن آمید" گفته بود که وی چند کتاب جالب درباره بحران خاورمیانه نوشته و در آنها به مشکلات رسیدن به صلح پرداخته است. او به نقل از بن آمید خواند: "ما نمی توانیم درباره آنچه بر این آوارگان رفته کاری بکنیم اما باید سعی کنیم که درد و رنج آنها را به حداقل برسانیم." وی مسائلی را که برای صلح استقرار باید حل شوند یک به یک بر شمرد:
- حل مسئله شهرک های یهودی نشین،
- تعیین محدوده مرزها،
- بازگشت آوارگان فلسطینی و
- تعیین سرنوشت بیت المقدس از جمله این مسائل بود
او سپس نتیجه گرفت که اگر این مسائل حل شود و صلح برقرار گردد جمهوری اسلامی خلع سلاح خواهد شد.
سخنران گفت ادامه سیاست اشغالگرانه اسرائیل در خاورمیانه با قدرت عظیم نظامی اش که از جمله 500-400 کلاهک اتمی که دارد در واقع بازکردن راهی برای درگیری با ایران و کشاندن جنگ به ایران است که این امر با توجه به گفتمانی که میان بعضی از روشنفکران جریان یافته است و یادگار زمان بیش از انقلاب است به ضرر جنبش دموکراتیک حقوق بشر مردم ایران است. جلسه پس از این سخنرانی با اظهار نظر گروهی از حاضران و پرسش و پاسخ ادامه یافت.